بهره‌بردارى از آن يكسانند - مانند درياها ، نهرهاى بزرگ ، چشمه‌ها و آب‌هاى فراهم آمده از برف و باران - آب‌هاى عمومى گفته مىشود و از آن در باب‌هاى انفال و احياء موات سخن رفته است . آب‌هاى عمومى از مشتركات ( - - ) مشتركات ) است و حيازت كنندهء آن ( - - ) حيازت ) به قصد تملّك ، مالك آن مىشود . « 1 » در اين كه جريان آب‌هاى عمومى در جوىهاى شخصى موجب حصول ملكيّت يا حق اولويّت مالك آن‌ها مىشود ، اختلاف است . قول اول ، مشهور است . « 2 » خريد و فروش آب حيازت شده ، با وزن ، پيمانه و يا مشاهده جايز است . براى آبيارى زمين‌هايى كه مشروب كردن همهء آن‌ها از نهر يا چشمه در يك زمان ممكن نيست ، ابتدا زمين نزديك به دهانهء نهر به اندازهء نياز و سپس زمين‌هاى ديگر به ترتيب نزديك بودن آن‌ها به نهر يا چشمه آبيارى مىشوند . « 3 » آبيارى آبيارى : آب دادن به زمين . فقيهان در باب‌هاى زكات ، تجارت ، مساقات ، نكاح و احياء موات از آن به مناسبت سخن گفته‌اند . با عقد مساقات ( - - ) مساقات ) آبيارى زمين و فراهم كردن مقدّمات آن بر عامل واجب مىشود . « 1 » هر يك از خريدار ميوهء درخت و مالك درخت در صورت مصلحت داشتن و زيان نداشتن آبيارى براى ديگرى ، مىتواند درخت را آبيارى كند و هيچ يك نمىتواند ديگرى را از آبيارى منع نمايد ، مگر در صورتى كه هر دو زيان ببينند . اگر آبيارى به زيان يكى و مصلحت ديگرى باشد ، مصلحت خريدار مقدّم است . « 2 » ترك آبيارى زراعت ، درخت و مانند آن‌ها به گونه‌اى كه نابخردى و اسراف ( - - ) اسراف ) شمرده شود ، حرام است . « 3 » حق آبيارى از رودخانه‌هاى بزرگ مانند دجله و فرات به طور يكسان براى همه ثابت است . « 4 »

--> ( 1 ) جواهر الكلام 38 / 124 . ( 2 ) 126 . ( 3 ) 131 . 1 العروة الوثقى 2 / 739 . 2 جواهر الكلام 24 / 81 - 82 . 3 31 / 397 - 398 . 4 جامع المقاصد 7 / 59 .